en fy eu mk sl ga

Gerard De Jong

2017-05-20 22:00 — Donostia-San Sebastian

Berria

‘En ’t Bildts het nag maar soa’n 6.000 die't 't prate?’ Hij hong al 'n tien menútten na forenen op 'e tafel, een en al oor over wat ik fertel over ’t Bildts, maar laat ‘m nou út ongeloof weromfâle in syn stoel. ‘6.000… Hore jim dat?!’ Hij sait 't tun de twee Basken die’t mij begelaide fandaag. Se sêge niks maar knikke fan ‘ja, wij wete ‘t, ’t is niet te loven.’

‘Maar dan mot ’t Bildts de klainste taal fan heel Europa weze! Werom wisten wij dut niet?’ Hij kin d’r niet over út.

‘Gerard, dou most ’n profyl in ôns krant krije. Dou most op ôns feul-lezen achterpagina. Ik regel ‘t.’

’n Goeie hoofdredakteur dinkt altyd eerst an nijs, an ’n ferhaal dat syn krant bringe mot. Hij skudt syn hoofd nag ‘s. ‘6.000 Bildts praters…’

Ik bin te gast bij Martxelo Otamendi. Hoofdredakteur fan Berria, de enige krant die’t folledig in ’t Baskys ferskynt. ’t Is krekt de Luwter Krant – met naast de regio ok internasjonaal nijs en sport – maar dan alles in ’t Baskys skreven. De krant fan deuze dînsdeg lait foor ôns op tafel, en het as groatste nijs de overwinning fan Macron in de Frânse ferkiezings. Ok dut nijs – al ’t nijs – wort in ’t Baskys brocht.

Berria huust in ’n oud gebou in Adoain, ’n dorpy in Gipuzkoa, een fan de drie provînsys in autonoom Baskeland. Otamendi wiist my an wer’t flak naast syn gebou, onder de grônd, bunkers satten. Of: se sitte d’r nag, maar hoeve nou niet meer as soadanig brúkt te worren, is de hoop.

Martxelo Otamendi worde in 2003 wereldnijs. Op ‘n froege offen dat jaar worde hij – doe hoofdredakteur fan de Baskise krant Egunkaria – syn huus útsleurd, ’n auto in smeten, en na Madrid reden. Der worde hij in ’n sel gooid. Naakt in ’n betonnene bunker mocht hij drie dagen niet sitte, trokken se ‘m ’n sak over de kop en martelden se him. De krant worde fan de een op de andere dâg sloaten, op last fan ’t regeer.

De ‘anklacht’ fanút Madrid: De krant sou bânden met de ETA hewwe, de Baskise frijhydsstriders. Hij het ’t altyd ontkind: ja, hij het kopstikken fan de ETA foor syn krant intervjoed. Dat is wat sjoernalisten doen. Maar dat betekent niet dat je ’n ferlingstik binne fan, of lieerd binne an ’n gewelddadige frijhydsorganisasy. Dat waar hij dan ok niet. ‘Madrid’ had ’t mis, soa’t Amnesty International en ’t Europese Hof foor de Rechten fan de Mîns jaren later ok bepale souwen. Hij kreeg wat búsgeld as ‘skafergoeding’, en dat waar dat. Maar doe had hij die martelings en intimidasy al ondergaan motten, en waar syn krant al kepot maakt. En dut in Spanje anno 2003, in ’n EU-lidstaat, in ‘n soanoemde demokrasy.

Fyftyn jaar later is Otamendi hoofdredakteur fan, opnij, de enige krant die’t folledig in ’t Baskys publiseerd, Berria. Se hewwe ‘m niet broken, al hewwe de martelings ’n sware wissel op ‘m trokken. Ok het hij slim syk weest. Maar hij looft in de basisprînsipes fan de sjoernalistyk; de waarhyd najage. As sjoernalist kin men niet âns.

Al sou hij ’t wille, hij kin syn gefoel fan trots niet onderdrukke at hij my ’n rondlaiding geeft over de indrukwekkende redaksyfloer. Sestig (ja, sestig!) sjoernalisten werke bij de enige folledige Baskys skrevene krant. De oplage is ‘maar’ 13.000, elke dâg ferskynt ’n krant fan tussen de 50 en 60 pagina’s. Sonder enorme subsidy fan de Baskise overhyd sou dut nooit kinne. Hij is ferbaasd at hij hoort dat de Bildtse Post – of kranten in ’t algemeen in Nederland die’t ’n minderhydstaal fooropstelle -  niet deur de (lokale) overhyd steund wort.

‘Wat wij metmaakt hewwe, ’t slútten fan de krant, waar ’n anfal op ôns taal, ôns idintiteit. Deur ’n demokratys koazen overhyd. Der kinne jou je niet tun wapene.’

De herindeling – Waadhoeke, hij het ‘m goed inlezen – doe’t him foor de Bildtse taal ’t slimste frezen. ‘Maar je fine altyd ’n pâd om deur te gaan, ondanks alle teugenwerking. Jim krant bestaat omdat de Bilkerts bestaan, omdat jim Bildts prate. En bedink dat d’r ’n heel prot klaine talen in Europa binne die’t hur aigen kranten en úttingsforms nag hewwe,’ sait-y.

Lachend: ‘Jim binne alleen de allerklainste.’